Nếu chúng ta phân tích nguyên nhân đằng sau một đường cong vốn chủ sở hữu đẹp mắt, thì một chiến lược giao dịch ổn định có thể chỉ chiếm 50% yếu tố, còn một nửa thành công còn lại phụ thuộc vào chiến lược quản lý vốn của bạn. Kể từ khi bước chân vào ngành này, tôi đã trao đổi sâu với hàng trăm trader hoặc mentor thành công trong và ngoài nước về quản lý vốn, và gần như ai cũng cho rằng, trong thực chiến, dù có nhấn mạnh tầm quan trọng của quản lý vốn đến đâu cũng không hề quá.
Nhưng đáng tiếc là, câu trả lời của mỗi người lại khác nhau rất nhiều. Bởi vì, quy mô vốn khác nhau thì chiến lược quản lý vốn áp dụng cũng hoàn toàn khác nhau. Một tài khoản đi từ 500 USD (khoảng 12,7 triệu VND) lên 5.000 USD (khoảng 127 triệu VND) và một tài khoản đi từ 100.000 USD (khoảng 2,54 tỷ VND) lên 150.000 USD (khoảng 3,81 tỷ VND) tuân theo những chiến lược hoàn toàn khác nhau.
Trong bài chia sẻ hôm nay, tôi sẽ tách lọc ra từ kinh nghiệm phỏng vấn các trader hoặc quản lý quỹ những quy tắc quản lý vốn có tính ứng dụng phổ biến. Tất nhiên, các nhà đầu tư cũng có thể nghiêm túc điền vào bảng khảo sát bình chọn ở đây, tôi sẽ chia sẻ có trọng tâm một số kinh nghiệm quản lý vốn ở phần sau.
Quản lý vốn 101: Mức thua lỗ tối đa cho một lệnh
Nhiều người có thể đã nghe về quy tắc 2%, tức là mỗi lần sử dụng vốn không vượt quá 2% tổng vị thế của mình. Nhưng 2% này rốt cuộc nên tính như thế nào? Theo quan điểm cá nhân của tôi, 2% này nên chỉ số tiền cắt lỗ của lệnh giao dịch đó. Lấy ví dụ:
Bạn có vị thế 10.000 USD, 2% là 200 USD. Dự định mua vàng ở 2655, cắt lỗ 2650, một lot tiêu chuẩn thì cắt lỗ là 500 USD. Vậy chúng ta có thể thông qua số tiền cắt lỗ và điểm cắt lỗ để suy ngược ra số lot, ví dụ 200 USD ÷ 500 USD = 0,4 lot.
Ở đây, quy mô vốn là cố định trước, điểm cắt lỗ cũng là do chúng ta dựa trên kế hoạch giao dịch mà xác định không thể thay đổi, nên thứ chúng ta có thể thay đổi chính là số lot, thông qua số lot để kiểm soát rủi ro (tất nhiên, cách này cũng có nhược điểm, ví dụ vị thế 10.000 USD mà chỉ dùng 200 USD, số vốn còn lại bị lãng phí, tôi sẽ nói ở phần thứ hai về cách nâng cao hiệu suất sử dụng vốn).
Nhưng quản lý vốn không phải là bất biến, trong giao dịch chúng ta còn có thể linh hoạt điều chỉnh vị thế theo diễn biến thị trường.
Trong giao dịch nến trần (naked K), chúng ta có khái niệm "đúng hướng", ví dụ trước khi giao dịch chúng ta phán đoán sơ bộ về hỗ trợ kháng cự của thị trường cũng như hướng đi có thể xuất hiện.
Khi giá đi theo nét vẽ đầu tiên, chúng ta nói rằng diễn biến giá đại khái là "đúng hướng" với dự đoán của chúng ta. Trong trường hợp này, có thể giữ nguyên vị thế và vị trí cắt lỗ.
Nhưng nếu giá "không đúng hướng" thì sao? Lúc này cần chú ý, diễn biến giá có thể khác với kỳ vọng của chúng ta, dù sau đó có kích hoạt vị trí vào lệnh, cũng phải cân nhắc giảm vị thế: kế hoạch ban đầu làm 0,4 lot, giờ chỉ làm 0,2 lot, hoặc đơn giản là không làm.
Đối với quản lý vốn, chúng ta chủ yếu là đặt trước một giới hạn vị thế tối đa, trong giao dịch thì tùy tình hình cụ thể mà giảm vị thế. Nhưng trong thực chiến, nhiều nhà đầu tư làm nhiều hơn là tăng vị thế, đặc biệt là giao dịch trả thù:
Lần đầu cắt lỗ rồi, tôi làm lại lần nữa. Kết quả thì sao? Đôi khi trả thù đúng, gỡ lại được chút vốn. Nhưng nhiều hơn là càng lỗ càng nhiều. Vì vậy, nhiều nhà đầu tư rất bối rối không biết có nên giao dịch trả thù hay không.
Về giao dịch trả thù, ông tổ của giao dịch nến trần Al Brooks từng nói một câu, đại ý là: Khi giá ưu đãi hơn so với giá vào lệnh đầu tiên của bạn, đây có thể chính là một cái bẫy trả thù. Lấy ví dụ:
Giả sử bạn thấy giá vàng xuất hiện tín hiệu bán ở gần 2655, thế là bạn vào lệnh short lần đầu, không lâu sau bị cắt lỗ. Sau đó giá tăng lên 2665 lại xuất hiện tín hiệu bán, lúc này short thì rõ ràng là giá "ưu đãi" hơn so với lần short đầu ở 2655. Nhưng trong trường hợp này, thường là một cái bẫy. Sau khi bạn vào lệnh, giá có xác suất rất lớn lại kích hoạt cắt lỗ. Bởi vì khi xuất hiện giá "ưu đãi" hơn, thường có nghĩa là lần đầu bạn đã nhìn sai xu hướng.
Quản lý đường cong vốn chủ sở hữu: Xây đệm an toàn rồi mới xuất phát
Nhiều nhà đầu tư có thể nghĩ rằng, một đường cong vốn chủ sở hữu đẹp là kết quả của giao dịch. Nhưng thực tế, bản thân việc quản lý đường cong vốn chủ sở hữu cũng là một nghệ thuật. Tôi từng phỏng vấn nhiều quản lý quỹ công khai trong nước, khi nhắc đến quản lý đường cong vốn chủ sở hữu, họ ít nhiều đều đề cập đến một từ: đệm an toàn.
Đệm an toàn có liên quan rất lớn đến lời khuyên "bảo toàn vốn" trong 5 quy tắc quản lý vốn của Livermore.
Làm thế nào để bảo toàn vốn? Có nhà đầu tư có thể nói, không giao dịch thì đương nhiên bảo toàn được vốn. Nhưng lợi nhuận và thua lỗ cùng nguồn, bạn không chấp nhận rủi ro thua lỗ thì đương nhiên cũng không kiếm được lợi nhuận nào. Vậy làm sao để vừa bảo toàn vốn vừa theo đuổi lợi nhuận?
Bảo toàn vốn không có nghĩa là không thể chấp nhận bất kỳ thua lỗ vốn nào, mà là phải xác định trước có thể chấp nhận mức thua lỗ bao nhiêu, ví dụ 10% của một tài khoản, thì dùng rủi ro 10% đó để theo đuổi lợi nhuận. Nhưng 10% vốn này không phải là dùng chiến lược hung hăng ngay từ đầu, mà là dùng chiến lược thận trọng, trên cơ sở rủi ro thấp và lợi nhuận thấp, để tạo ra một phần lợi nhuận, một khi phần lợi nhuận này được thiết lập, nó sẽ trở thành đệm an toàn cho việc mở rộng sau này.
Nói cách khác, lúc đầu dùng chiến lược thận trọng, hoặc vào lệnh nhẹ, ví dụ lúc đầu mỗi lần 0,05 lot, hoặc 0,1 lot. Sau khi tích lũy được 10% lợi nhuận, dùng 10% lợi nhuận này để dần dần tăng vị thế, lúc này có thể tăng vị thế lên 0,1 hoặc 0,15 lot. Nếu lợi nhuận vào 20%, thì tăng vị thế lên 0,2 lot hoặc 0,25 lot.
Ngược lại, nếu sau khi có 20% lợi nhuận lại xuất hiện thua lỗ, và lợi nhuận giảm xuống 10%, lúc này đương nhiên cũng phải giảm vị thế xuống, từ 0,2 lot về 0,1 lot.
Sau khi xây dựng được đệm an toàn, chúng ta có thể cân nhắc theo đuổi giai đoạn thứ hai: Giai đoạn lợi nhuận linh hoạt.
Như đã nói ở trên, nếu tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc 2%, sẽ gây lãng phí vốn rất lớn. Vì vậy, sau khi xây dựng được đệm an toàn, chúng ta có thể nâng cao hiệu suất sử dụng vốn. Trong quá trình này, phần vốn gốc vẫn kiên trì nguyên tắc 2%. Nhưng phần đệm an toàn có thể nâng lên 5% hoặc 10%.
Lấy ví dụ, chúng ta có 10.000 USD vốn. Khi vốn tăng lên 11.000 USD. Nên đặt số lot tối đa như thế nào? Lúc này phần vốn gốc vẫn theo nguyên tắc 2%, vẫn là mua vàng ở 2655, cắt lỗ 2650, số lot suy ngược từ 2% phần vốn gốc là 0,4 lot.
Nhưng phần đệm an toàn có thể nâng cao hiệu suất sử dụng, ví dụ 10%, tức 100 USD, số lot suy ngược ra là 100÷500=0,2 lot. Lúc này cộng với 0,4 lot phần vốn gốc, có thể giao dịch 0,6 lot.
Nếu hệ thống của chúng ta đủ ổn định, may mắn tích lũy được nhiều lợi nhuận hơn, thì có thể cân nhắc bước vào giai đoạn thứ ba: Rút lợi nhuận ra.
Livermore cho rằng, kiếm được lợi nhuận rồi chỉ khi vào tài khoản tiết kiệm của mình mới tính là thực sự kiếm được tiền. Vì vậy, điều cuối cùng trong 5 nguyên tắc quản lý vốn của ông là: định kỳ rút ra 50% lợi nhuận.
Chú ý, ở đây nói là 50% của lợi nhuận, chứ không phải 50% của toàn bộ vốn tài khoản.
Giả sử tài khoản 10.000 USD của chúng ta dần dần tích lũy lên 15.000 USD. Lúc này, có thể cân nhắc rút ra một phần lợi nhuận, ví dụ mỗi khi tăng thêm 1.000 USD lợi nhuận, thì rút ra 500 USD lợi nhuận. Dù sao, giao dịch và kiếm tiền bản thân chỉ là phương tiện, chứ không phải mục đích, rút ra một phần lợi nhuận để phục vụ cuộc sống tốt đẹp hơn mới là mục đích.
Có nhà đầu tư có thể hỏi, khi tôi tích lũy được 5.000 USD lợi nhuận, tại sao không rút hết vốn gốc ra, chỉ dùng 5.000 USD lợi nhuận này để đầu tư?
Điều này liên quan đến một chủ đề trong tài chính hành vi, đó là tài khoản tâm lý: con người có thái độ khác nhau đối với vốn gốc và lợi nhuận. Khi chúng ta giao dịch bằng vốn gốc, có thể sẽ rất dè dặt cẩn thận, phán đoán kỹ lưỡng xu hướng thị trường. Nhưng khi chúng ta giao dịch bằng lợi nhuận, trong tiềm thức sẽ cho rằng số tiền này "không phải của mình", thế là sẽ giao dịch với tâm lý con bạc mạo hiểm, một khi rơi vào trạng thái này, giao dịch sẽ biến chất và lệch khỏi quỹ đạo ban đầu.