Tôi đã gặp vận may lớn trước khi tốt nghiệp đại học.
Không phải trúng số, mà là tôi có được công việc mơ ước — vào làm trader tại ngân hàng đầu tư hàng đầu Citibank!
Từ năm 14 tuổi, tôi đã kiên định muốn trở thành trader. Tôi nhớ hồi đó mình lôi từ kệ sách trong phòng làm việc của bố ra một cuốn sách, kể toàn những câu chuyện về các nhà đầu tư nổi tiếng toàn cầu tích lũy khối tài sản khổng lồ nhờ trí tuệ giao dịch. Tôi như phát hiện ra vùng đất mới, và từ đó đắm chìm trong thế giới giao dịch đầy mới lạ. Thế là tôi quyết định luôn hướng đi nghề nghiệp tương lai của mình.
Ở đại học, tôi đương nhiên bắt đầu để ý đến các công việc trong ngành giao dịch. Trong số tất cả bạn học của tôi, thứ hấp dẫn nhất chính là vào được Citibank (Goldman thì thôi khỏi nói, mỗi tuần phải làm 100 tiếng), đây là cơ hội tốt nhất. Hồi đó Citibank mỗi năm tuyển trên toàn cầu đúng một người vào thẳng bộ phận tự doanh ngoại hối và thu nhập cố định của họ.
Ở vị trí này, bạn có sự tự do không tưởng, và đây cũng là một công việc giao dịch cực kỳ đơn giản: dùng vốn tự có của Citibank, giao dịch bất kỳ công cụ nào bạn muốn theo bất kỳ cách nào, mà ngồi bên cạnh lại là những đồng nghiệp trader giỏi nhất. Còn cơ hội học hỏi nào tuyệt hơn thế? Chỉ cần bạn đủ giỏi, công việc này sẽ mang lại cho bạn mọi thứ.
Không nghi ngờ gì nữa, tôi bị cuốn hút hoàn toàn. Cả một học kỳ tôi trốn học, thời gian và tinh lực đều dồn vào việc chuẩn bị phỏng vấn. Tôi đọc các số báo Euromoney gần 10 năm, nghiên cứu sự nghiệp của từng trader ngoại hối Citibank mà tôi tìm được tên, tôi dùng tài khoản của mình để giao dịch và làm quen với thị trường ngoại hối và thu nhập cố định, làm tốt nhất là đồng Rand Nam Phi và trái phiếu chính phủ Iceland. Sau 3 tháng nghiên cứu và học hỏi không ngừng nghỉ, tôi đã chuẩn bị gần như xong.
Sau hai vòng phỏng vấn ở New York và 1 vòng ở Luân Đôn, tôi chìm vào chờ đợi dài đằng đẵng. Cuối cùng điện thoại thông báo cũng đến: "Cậu được nhận rồi. Trader giỏi nhất của chúng tôi vừa chuyển từ New York sang Luân Đôn, cậu có muốn chia sẻ một phòng làm việc với anh ấy không?"
Dĩ nhiên rồi! Tôi đáp ngay tức khắc. Vài tháng sau, tôi đã ngồi bên cạnh trader giỏi nhất ấy.
Chúng tôi đặt cho anh ấy biệt danh Peerless (Vô địch), đúng như tên gọi, anh ấy thực sự rất đỉnh. Vừa vào công ty, tôi đã nghe đủ mọi truyền thuyết về anh — 21 tuổi đã thành cây hái ra tiền lớn nhất của bộ phận, trader xuất sắc nhất Citibank, thiên tài toàn năng!
Peerless không chỉ là một trader giỏi, anh còn là một kỳ tích, là nguồn suối của trí tuệ giao dịch. Tôi sẽ mãi biết ơn từng giọt trí tuệ tôi nhận được từ anh. Nếu phải đúc kết những nguyên tắc giao dịch quan trọng nhất học được từ anh, tôi sẽ liệt kê 3 điểm này:
1. Bạn không cần phải lúc nào cũng giữ vị thế
Là một trader, nên giữ vị thế, đúng không?
Không, điều đó không bắt buộc.
Đây là một trong những điều khó học nhất. Thông thường, trader có xu hướng muốn phải làm gì đó mới được. Về mặt tâm lý, không giữ vị thế thật kỳ lạ. Nếu không có quan điểm gì về thị trường, bạn sẽ cảm thấy như mình đang không làm việc.
Peerless thể hiện cực tốt ở điểm "không giữ vị thế" này. Nếu anh không có quan điểm rõ ràng về thị trường hiện tại, anh chỉ ngồi đó, không làm gì cả. Anh luôn nói "không làm gì còn tốt hơn nhiều so với làm điều ngốc nghếch", nên anh tuyệt đối không vì buồn chán mà làm những giao dịch có thể thua lỗ. Peerless ngồi đó thư thái, cho đến khi thị trường xuất hiện cơ hội thực sự có thể mang lại lợi nhuận, anh mới ra tay.
Điều này có vẻ như cần sự kiên nhẫn "bậc thánh", nhưng thực ra lại giúp sống sót lâu hơn trên thị trường. Với anh, chờ đợi không có nghĩa là không còn việc gì khác để làm. Người có phương pháp giao dịch hệ thống sẽ không bao giờ sốt ruột. Một khi bạn đã nắm được một phương pháp và cảm thấy hài lòng với nó, thì bạn nên tin vào ưu điểm của nó và sẵn lòng kiên trì với nó! Bạn liên tục làm bài tập và theo dõi thị trường, suy nghĩ về các mức giá tiềm năng. Nhưng nếu một giao dịch không đáp ứng tiêu chuẩn của bạn, thì bạn không nên thực hiện giao dịch đó. Vì vậy, hãy có một bộ phương pháp luận hiệu quả của riêng mình, và tuân thủ nó một cách nghiêm ngặt, có kỷ luật.
Cuối cùng, điều này lại quay về bản chất của giao dịch. Để thành công, bạn cần đưa ra một loạt quyết định rủi ro/lợi nhuận tốt. Nếu không có quyết định rủi ro/lợi nhuận tốt, thì bạn không có vị thế tốt, vậy thì đơn giản là đừng giữ vị thế. Từ chối một tình huống rủi ro/lợi nhuận không tốt thực ra lại là một quyết định rất tốt.
2. Sau khi trải qua đợt điều chỉnh, khi nhìn lại giao dịch bạn sẽ nghĩ: "Có gì to tát đâu?"
Khi bạn đang giữ vị thế, việc liên tục xem bảng giá có thể khiến bạn trở nên rất cảm xúc. Vị thế có lãi có thể khiến bạn vô cùng phấn khích, đặc biệt là sau nhiều tháng biến động. Thua lỗ có thể là một nỗi đau, ngay cả khi khoản lỗ đó chỉ là một đợt thoái lui của xu hướng mà thôi.
Peerless đã dạy tôi bài học này. Trader vào lệnh chắc chắn là có lý do và căn cứ nhất định, chỉ cần vị thế còn có lãi, và lý do vào lệnh của bạn vẫn còn hiệu lực, thì chỉ cần ngồi yên chờ đợi, để vị thế sinh lời. Một vị thế dài hạn chắc chắn sẽ trải qua vài đợt thoái lui ngắn hạn đau đớn, không sao cả, chỉ cần xu hướng lớn tiếp tục là được.
Nhưng, khi đang giữ vị thế có lãi, nếu xuất hiện điều chỉnh, nhiều người cảm thấy như ngày tận thế đến. Chỉ một ngày, nhìn giá chạy theo hướng bất lợi, là khiến chúng ta hoảng loạn không chịu nổi. Cảm giác lợi nhuận thả nổi trong tài khoản đang biến mất. Chúng ta trở nên lo lắng, để tự "giảm đau", rồi hoảng loạn đóng vị thế. Nhưng, đây có phải là một giao dịch tốt không? Đóng vị thế trong hoảng loạn như vậy có ý nghĩa không? Những điều này đều đáng để suy nghĩ và nghi ngờ.
Rồi, hai ba ngày sau chúng ta nhìn lại biểu đồ, phát hiện cái gọi là xu hướng lại hồi phục, và còn mở rộng hơn nữa. Chỉ khoảnh khắc đó, chúng ta mới nhận ra việc mình đóng vị thế trong đợt thoái lui nhỏ bé kia ngốc nghếch đến mức nào, đến nỗi bỏ lỡ một xu hướng lớn hơn nhiều.
Tuy nhiên, trên đời không có thuốc hối hận. Đây chính là ví dụ điển hình của việc đánh đổi lợi nhuận dài hạn để xoa dịu nỗi đau ngắn hạn. Thực tế người như vậy không ít.
Peerless rất giỏi nắm bắt toàn bộ diễn biến. Nếu anh tin chắc mọi thứ vẫn còn ý nghĩa, anh sẽ bình thản chờ đợi đợt thoái lui, thậm chí là điều chỉnh kéo dài nhiều tuần. Anh luôn có thể kể ra lý do vì sao mình đang thực hiện một giao dịch và vẫn còn giữ vị thế. Rõ ràng, những lý do này sẽ không bao giờ thay đổi. Khi chúng tôi nhìn lại biểu đồ lịch sử và những xu hướng lớn đã nắm bắt được, anh sẽ bình thản nói: "Thấy chưa, có gì to tát đâu?".
Đây chính là chỗ anh khác biệt với người khác. Anh luôn biết mình đang làm gì, và cũng rõ mục tiêu của mình là gì.
Mỗi ngày, anh đều tự hỏi mình, vì sao mình lại ở trong tình cảnh này. Anh sẽ đọc kỹ kế hoạch giao dịch và ghi chép của mình, và kiểm tra xem từng phần của nó còn ý nghĩa không. Rồi anh sẽ đặt những câu hỏi liên quan, chẳng hạn như "Có thể xảy ra vấn đề gì?" và "Sự kiện này có ý nghĩa gì với thị trường?", để dự đoán liệu luận điểm đầu tư của mình có thay đổi không. Nếu nó vẫn còn ý nghĩa và không có gì thay đổi, thì dù có biến động ngắn hạn, anh vẫn kiên định giữ vị thế đó.
Khi nhìn lại một xu hướng sinh lời, chúng ta có thể yên tâm nói rằng, không phải mọi biến động đều luôn đi theo hướng có lợi cho chúng ta. Dù tại một thời điểm cụ thể, việc thua lỗ liên tiếp có thể cảm thấy vô cùng đau đớn, nhưng thực ra không đau đến thế. Bỏ lỡ xu hướng lớn mà mình đã nắm bắt từ sớm? Đó mới là điều đau đớn hơn nhiều.
3. "Có can đảm làm một con lợn"
Đây không phải bảo bạn lăn lộn trong bùn như lợn. Ý của Peerless là, khi bạn rất tự tin về một diễn biến nào đó và rủi ro/lợi nhuận hợp lý, thì phải có can đảm và quyết tâm giữ vị thế lớn. Điều này giống như mặt còn lại trong giao dịch của Peerless: khi không có cơ hội, không làm gì cả; nhưng chỉ cần gặp cơ hội tốt, nhất định phải táo bạo ra tay lớn.
Ông trùm tài chính George Soros cũng thường nhắc đến điều này. Đây gần như là đặc điểm chung của tất cả các trader thành công. Để có được lợi nhuận lớn, bạn phải có can đảm vào vị thế lớn, nhưng tiền đề là có tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận tốt nhất. Vì vậy, lợi nhuận lớn nhất trong năm của nhiều trader thường chỉ đến từ hai ba giao dịch mà thôi.
Vậy, làm sao để biết khi nào nên làm con lợn can đảm ấy?
Câu trả lời là: bạn phải xếp hạng theo mức độ hấp dẫn tổng thể của cơ hội giao dịch, mức độ tự tin của bạn, rồi quyết định quản lý vị thế tương ứng. Nếu có vài giao dịch đáp ứng tiêu chuẩn giữ vị thế tối thiểu của bạn, bạn lại chấm điểm chúng từ 1 đến 5 theo mức độ hấp dẫn (1 là thấp nhất, 5 là cao nhất). Nếu bạn chấm một cơ hội có kỳ vọng lợi nhuận mạnh là 5, thì vị thế của nó phải lớn hơn nhiều so với cơ hội được chấm 1.
Ví dụ, bạn có thể tưởng tượng mình đang giao dịch theo "hệ thống giao dịch CANSLIM" của trader nổi tiếng phố Wall William J O'Neill. Để đơn giản hóa, bạn có các tiêu chuẩn sau:
– Đà lợi nhuận mạnh — EPS tăng 25% trở lên
– Biểu đồ mạnh — breakout với khối lượng giao dịch trung bình ngày gấp đôi trên nền ít nhất sáu tuần
– Tỷ lệ tổ chức tăng và mua vào, thể hiện qua khối lượng giao dịch tăng vào những ngày tăng giá
– Xu hướng chung của thị trường chứng khoán đi lên
Một cổ phiếu có thể chỉ vừa đủ đáp ứng tiêu chuẩn của bạn, với mức tăng lợi nhuận 25%, breakout trên nền tám tuần. Trong trường hợp này, bạn có thể chấm nó 1 điểm (thấp nhất). Mặt khác, bạn có thể có những cổ phiếu như Cisco Systems vào thập niên 1990, cho thấy mức tăng lợi nhuận trên 50%, có thể breakout khỏi nền nhiều tháng với khối lượng giao dịch khổng lồ — và đã có sự hậu thuẫn đáng kể của tổ chức. Cổ phiếu này sẽ được 5 trên 5 điểm.
Dựa trên xếp hạng, quản lý vị thế của bạn sẽ thay đổi thế nào? Với "5", bạn sẽ muốn vị thế lớn hơn gấp vài lần so với "1". Điều này có nghĩa là với "1", quản lý vị thế của bạn ở mức 1%-2% vốn chủ sở hữu, còn với cơ hội "5", bạn sẽ sẵn lòng đặt quản lý vị thế ở mức 6%-10% vốn chủ sở hữu. Suy cho cùng, bạn sẽ cảm thấy tự tin khi đầu tư nhiều vốn hơn trong tình huống tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận tốt nhất.
Đây chính là cách làm của Peerless, trader giỏi nhất Citibank. Chỉ cần là tình huống được chấm điểm cao và rủi ro/lợi nhuận hợp lý, anh sẽ vào vị thế lớn. Tất nhiên, không phải lần nào cũng có kết quả tích cực, nhưng lợi nhuận từ những giao dịch thành công của anh cộng lại vượt xa thua lỗ từ những giao dịch thất bại, vì vậy, anh luôn là người thắng lớn vượt trội so với số đông.
Kết luận
Phương pháp giao dịch của Peerless thực ra rất đơn giản. Anh phân tích kỹ lưỡng thị trường vĩ mô, tìm kiếm cơ hội phù hợp với phương pháp giao dịch của mình, nếu không tìm thấy thì không làm gì cả. Có cơ hội tốt thì anh ra tay, nếu đặc biệt chắc chắn thì anh vào vị thế lớn.
Nghe là một chuyện, tự mình làm được lại là chuyện khác. Ví dụ như bản thân tôi, dù có anh ấy làm tấm gương bên cạnh, ban đầu tôi vẫn thua nhiều hơn thắng. Vì sao? Vì lúc đó tôi chưa hình thành được phương pháp hệ thống của riêng mình để tìm kiếm những cơ hội giao dịch phù hợp. Nếu bản thân không định nghĩa rõ ràng luật chơi, thì lời khuyên tốt đến mấy của người khác cũng vô ích.
Hy vọng bài viết này hữu ích với bạn, ít nhất là về những nguyên tắc cơ bản của giao dịch, mong bạn tìm được hướng đi đúng đắn.