Trong phần thứ hai của chuỗi bài về tâm lý giao dịch, Tom Hougaard đi sâu vào "sự lừa dối của biểu đồ", liệu hệ thống giao dịch hoàn hảo có tồn tại hay không, và sự tự nhận thức trong quá trình giao dịch.
Ông sử dụng biểu đồ giá lịch sử để giảng giải về đường xu hướng, giải thích ý nghĩa của câu "chấp nhận bản chất thật sự của giao dịch", cũng như tầm quan trọng của việc đặt cắt lỗ. Hougaard cũng đi sâu vào một câu hỏi quan trọng mà nhiều trader phải tự hỏi mình: Triết lý giao dịch của bạn là gì? Nó có phù hợp với lợi ích tốt nhất của chính bạn không?
Ngoài ra, Hougaard còn chia sẻ những kinh nghiệm ông tích lũy được sau mười năm quan sát người khác giao dịch, cùng những sai lầm mà trader thường mắc phải. Hougaard cũng so sánh giao dịch với các phương pháp ăn kiêng khác nhau, với quan điểm cốt lõi là: chúng ta phải nhận thức rõ ràng mình đang lặp lại sai lầm ở những chỗ nào.
Điều tôi gọi là "sự lừa dối của biểu đồ" là việc đôi mắt chúng ta chủ động tìm kiếm những thứ có thể xác nhận phán đoán đã có sẵn của mình. Nó khiến chúng ta có xu hướng tìm kiếm kết quả mình muốn thấy, thay vì quan sát sự thật một cách khách quan.
Tôi không biết trẻ em Anh chơi trò gì, nhưng ở Mỹ, hoặc ở Đan Mạch nơi tôi lớn lên, hồi nhỏ đôi khi chúng tôi được phát một cuốn sách nối điểm. Trên giấy chỉ có các con số và một hình trống, chúng ta cần nối 1 với 2, rồi 2 với 3, cứ thế vẽ tiếp, cuối cùng hiện ra một bức tranh đẹp, có thể là một chiếc máy kéo, một ngôi nhà, một nàng tiên hay hình Giáng sinh.
Vì vậy, khi bắt đầu tiếp cận phân tích kỹ thuật, chúng ta cũng tự nhiên nối một đỉnh với đỉnh thứ hai, đỉnh thứ ba, rồi kéo đường đó về tương lai và gọi nó là đường xu hướng.
Khi đường xu hướng bị phá vỡ, chúng ta nhận được một tín hiệu, gọi là breakout đường xu hướng.
Tất cả trông thật đẹp đẽ, vì khi ngồi đó nghiên cứu lịch sử, nó trở nên đơn giản đến vậy. Bao nhiêu người trong chúng ta đã không tạo ra những "tài sản" trên giấy bằng cách vẽ những đường hoàn hảo trên biểu đồ?
Nhưng như tôi đã nói, biểu đồ lừa dối chúng ta thông qua cái gọi là ảo giác pareidolia. Khi backtest, chúng ta tự nhiên bỏ qua một số breakout đường xu hướng không hiệu quả; nhưng khi giao dịch thời gian thực, chúng ta lại nhìn thấy nó và coi đó là tín hiệu breakout thật sự.
Thế là khi thị trường không diễn ra như kỳ vọng, chúng ta lại ngạc nhiên.
Vì khi backtest, tình huống nhìn thấy là: đường xu hướng bị phá vỡ, thị trường tăng nhanh, và chúng ta thành công bắt được chuyến tàu đó. Nhưng khi thực sự giao dịch, thị trường không những không tăng nhanh mà còn liên tục giảm.
Trong ví dụ này, trừ khi cắt lỗ được đặt quá chặt, nếu không thì đến cuối phiên thị trường có thể vẫn cứu bạn một mạng.
Nhiều chiến lược thể hiện xuất sắc trên giấy lại hoàn toàn không thể thực thi trong thị trường thời gian thực.
Ví dụ, từ 2 giờ 30 chiều đến 9 giờ tối, chỉ số Dow Jones sẽ hình thành 78 cây nến 5 phút. Bạn phải ngồi trước màn hình với từng cây nến một, nếu không có thể bỏ lỡ breakout đường xu hướng hoàn hảo đó, mà chính tín hiệu đó có thể giúp bạn bắt được đà tăng hoặc giảm của thị trường.
Về biểu đồ, có nhiều thứ tôi tin, và cũng có nhiều thứ tôi không tin. Tôi gọi những thứ sau là sự vô tri.
Người thông minh cũng có thể rơi vào trạng thái vô tri vì chưa có được thông tin đúng đắn.
Có những thứ tôi không tin. Tôi không tin vào tri kỷ, không tin vào cung hoàng đạo, và tất nhiên không tin Trái Đất phẳng. Tôi càng rõ ràng và kiên quyết hơn khi không tin rằng trên đời tồn tại hệ thống giao dịch hoàn hảo, chỉ báo kỹ thuật hoàn hảo hay mô hình biểu đồ hoàn hảo.
Chúng hoàn toàn không tồn tại.
Tôi cho rằng đã đến lúc chúng ta chấp nhận bản chất thật sự của giao dịch.
Với tôi, giao dịch chỉ là một chuỗi cơ hội. Tôi không đặt kỳ vọng quá cao vào bất kỳ lệnh nào, nhưng tôi biết mình sẽ đặt cắt lỗ, và cắt lỗ tương ứng với mức rủi ro tôi sẵn sàng chấp nhận.
Vấn đề của tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận
Tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận cũng là một khái niệm mà tôi chỉ muốn dùng súng săn bắn nát.
Khi chúng ta bàn về tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận, làm sao bạn biết lợi nhuận cuối cùng là bao nhiêu? Chẳng lẽ bạn có quả cầu pha lê sao?
Để tôi lấy một ví dụ cụ thể.
Giả sử tôi đang giao dịch chỉ số DAX của Đức, và quyết định chấp nhận rủi ro 20 pip. Là một trader nghiêm túc và kỷ luật, tôi sẽ nói: "Tôi chấp nhận rủi ro 20 pip, hy vọng kiếm được 40 pip."
Lần này, phán đoán của tôi đúng.
Giả sử tôi mua DAX ở mức 20 pip, sau đó giá bắt đầu tăng, lên 40, rồi 60. Khi giá đạt 60, trên giấy, lợi nhuận của tôi đã gấp đôi rủi ro.
Bạn nghĩ điều gì sẽ xảy ra khi giá đạt 60?
Bạn nghĩ tôi sẽ nói: "Được rồi, đến đây thôi, tôi chốt lời và rời đi."
Tất nhiên là không, ít nhất cách tư duy của tôi không cho phép tôi làm vậy.
Não tôi sẽ nói: "Có lẽ nên giữ thêm một chút, có lẽ thị trường sẽ tiếp tục đi theo hướng có lợi."
Vì vậy, toàn bộ ý tưởng đặt mục tiêu lợi nhuận trước hoàn toàn bỏ qua cách mà những trader thực sự có lợi nhuận giao dịch.
Họ không đặt mục tiêu lợi nhuận cố định.
Triết lý giao dịch của bạn là gì?
Giao dịch của tôi suy cho cùng được xây dựng trên một triết lý rất đơn giản.
Tôi cho rằng triết lý mà những trader giỏi và thực sự có lợi nhuận theo đuổi hoàn toàn khác biệt so với 70%, 80% thậm chí 90% trader còn lại. Đây chính là nội dung tôi muốn dành thời gian bàn tiếp.
Ngay lúc này, trên nền tảng giao dịch của tôi vẫn còn một vị thế chưa đóng, với lợi nhuận thả nổi khoảng 70.000 bảng Anh. Nếu thị trường biến động thêm vài pip, lợi nhuận của tôi sẽ tăng thêm 700 bảng.
Tôi có thể nói rõ với bạn rằng, nếu tôi làm được, bạn cũng làm được.
Tôi không bắt đầu với vị thế lớn như vậy. Tôi bước vào thị trường giao dịch mà không sinh ra với thìa bạc, cũng không thừa kế một gia tài lớn. Làm y tá và sửa máy hút bụi không kiếm được nhiều tiền như vậy, tôi chỉ có thể tự mình mở đường.
Nhờ cách giao dịch cực kỳ tập trung và tận tâm, tôi dần dần mở rộng vị thế lên quy mô như ngày hôm nay.
Khi mới bắt đầu giao dịch trên CMC Markets, tôi chỉ giao dịch 2 bảng mỗi pip, sau đó tăng lên 3 bảng mỗi pip, rồi 5 bảng mỗi pip. Mỗi lần tăng quy mô vị thế, tôi đều cảm thấy một chút hồi hộp.
Hôm nay, tôi muốn giúp bạn trả lời một câu hỏi: Triết lý giao dịch của bạn là gì? Triết lý giao dịch đó có thực sự phù hợp với lợi ích tốt nhất của bạn không?
Để tôi giúp bạn suy nghĩ về vấn đề này. Có thể bạn không cần trả lời ngay bây giờ, nhưng hãy ghi nhớ nó trong lòng.
Nếu bạn muốn kiếm được nhiều pip trên thị trường, có hai cách.
Cách thứ nhất là chấp nhận rủi ro nhiều pip để kiếm được nhiều pip.
Cách thứ hai là chỉ chấp nhận rủi ro rất ít, nhưng bạn phải chuẩn bị tinh thần phán đoán sai hết lần này đến lần khác.
Một hệ thống thành công chỉ với tỷ lệ thắng 20%
Ở đây tôi muốn kể câu chuyện về một người đồng nghiệp trong ngành. Ông là một trader lão làng dày dạn kinh nghiệm, người tôi rất kính trọng.
Ông từng quản lý một quỹ, giao dịch cổ phiếu Nam Phi bằng biểu đồ 1 phút.
Đúng vậy, trước đây tôi thậm chí không biết rằng người ta có thể dùng biểu đồ 1 phút của cổ phiếu Nam Phi để quản lý quỹ phòng ngừa rủi ro.
Họ sử dụng chỉ báo TD Sequential do Tom DeMark phát minh. Bạn có thể đã nghe nói về nó, nhưng đừng hỏi tôi những câu quá sâu, vì tôi chắc chắn không phải chuyên gia về lĩnh vực này. Tôi chỉ hiểu đôi chút về nguyên lý cơ bản của chỉ báo TD Sequential.
Nhưng điều thực sự khiến tôi cảm thấy mới mẻ là khi bạn tôi nói: "Tỷ lệ thắng của chúng tôi thường chỉ khoảng 20%. Khi thị trường diễn biến tốt, tỷ lệ thắng có thể đạt 30% đến 35%."
Nếu bạn chưa quen với những con số phần trăm này, điều đó có nghĩa là cứ 100 lần giao dịch, họ thường chỉ đúng 20 lần.
Nếu một hệ thống giao dịch sai 80 lần trong mỗi 100 lần, bạn sẽ cảm thấy thế nào? Bạn có thể chấp nhận một cách thoải mái không?
So với điều đó, bạn có phải thấy dễ tin hơn vào những quảng cáo đẹp đẽ trên công cụ tìm kiếm không? Chúng hứa hẹn tỷ lệ thắng 90%, 100%, thậm chí tuyên bố dùng một hệ thống nào đó sẽ không bao giờ thua lỗ.
Một người đầu óc bình thường sao lại dùng một hệ thống giao dịch chỉ có tỷ lệ thắng 20%?
Tuy nhiên, bạn tôi không chỉ dùng nó mà còn đạt được thành công vang dội.
Cuối cùng, họ nói: "Đủ rồi, chúng ta không còn trẻ nữa, cũng đã kiếm được đủ tiền. Hãy mang thành quả đến sống bên bờ biển đầy nắng, nhiệm vụ của chúng ta đã hoàn thành."
Tôi hỏi ông: "Chỉ với tỷ lệ thắng 20%, không khiến ông bận tâm sao?"
Ông nói: "Tại sao phải bận tâm? Cách giao dịch của chúng tôi là, hễ thị trường không lập tức đi theo hướng có lợi, chúng tôi thoát lệnh ngay. Giao dịch kết thúc."
Họ không ngồi đó như bạn, ngày này qua ngày khác, hết giờ này đến giờ khác giữ vị thế thua lỗ, liên tục hy vọng, chờ đợi và cầu nguyện thị trường cuối cùng sẽ đảo chiều.
Họ không làm vậy.
Điều này cần sự kiên nhẫn.
Quy tắc giao dịch không phải là điều then chốt
Tôi có thể đến đây và dành hai giờ tiếp theo để giảng giải từng điều một về các quy tắc giao dịch.
Nhưng tôi cho rằng cách tôi đang làm hiện tại mới là đúng. Vì vậy, tôi muốn trích dẫn lời của một trong những trader xuất sắc nhất lịch sử, Richard Dennis.
Richard Dennis là một nhà giao dịch hàng hóa nổi tiếng, đồng thời là người sáng lập nhóm "Turtle Traders". Ông từng nói: "Kể cả khi chúng tôi đăng các quy tắc giao dịch lên trang nhất của Wall Street Journal, người ta vẫn không thể dựa vào chúng để kiếm tiền."
Vì vậy, trong hai giờ tiếp theo, hoặc có thể là một tiếng rưỡi, điều giá trị nhất tôi có thể làm là giơ một tấm gương trước mặt các bạn.
Nếu bạn muốn ngủ, cứ ngủ đi, hoàn toàn không sao, tôi chấp nhận được. Trước đây cũng từng có người ngủ trong bài phát biểu của tôi. Câu này không nhắm vào ai cụ thể trong khán phòng.
Thưa quý vị, tôi muốn giơ một tấm gương để các bạn nhìn rõ con người thật của chính mình.
Đây không phải công kích cá nhân, mà dựa trên trải nghiệm thực tế của bản thân tôi trong quá khứ.
Mười năm qua, tôi làm việc mỗi ngày từ 7 giờ sáng đến 9 giờ tối, vì hồi đó cũng không có việc gì khác để làm. Tôi dành 12 đến 14 giờ mỗi ngày để quan sát các bạn giao dịch.
Có thể tôi không quan sát chính bạn, mà là cộng đồng trader của các bạn. Mỗi ngày giao dịch trong suốt mười năm, tôi đều quan sát những sai lầm các bạn mắc phải.
Tôi thấy các bạn ngồi đó, hy vọng và cầu nguyện vị thế sẽ đảo chiều; thấy các bạn dời cắt lỗ ngày càng xa, chỉ để tránh bị cắt lỗ; thấy các bạn đóng vị thế có lợi nhuận quá sớm và tự nhủ: "Người chốt lời thì làm sao phá sản được?"
Bạn sẽ phá sản.
Bạn sẽ cháy tài khoản hết lần này đến lần khác, vì bạn luôn vội vàng nắm lấy chút lợi nhuận trước mắt. Bạn không hiểu nỗi sợ, cũng không hiểu điều gì đang diễn ra trong não mình.
Tôi không hạ thấp các bạn, cũng không lên giọng dạy dỗ từ trên cao. Tôi thực lòng muốn giúp các bạn hiểu giao dịch từ một góc nhìn hoàn toàn khác, một góc nhìn mà có thể trước đây các bạn chưa từng áp dụng.
Thay đổi thật sự bắt đầu từ sự nhận thức
Mọi thứ đều bắt đầu từ sự nhận thức.
Mỗi sáng, tôi đều đứng lên cân, và rồi phát hiện một xu hướng: cân nặng của tôi ngày càng tăng.
Tôi tin rằng những người hoàn hảo như các bạn sẽ không gặp vấn đề này, nhưng người Đan Mạch chúng tôi thích thịt xông khói và nhiều món ngon khác.
Tôi cúi xuống nhìn chiếc cân, thấy mình nặng hơn tháng trước một chút, và cũng nặng hơn tháng trước nữa một chút.
Thế là tôi áp dụng cách mà mọi người thường làm.
Tôi thử chế độ ăn Atkins, thử "Fibonacci", thử chế độ ăn keto, thử "Stochastic", thử chế độ ăn Paleo, thử "Dải Bollinger", thử đếm calo, và còn thử tham gia các khóa học cuối tuần.
Các bạn hiểu ý tôi chứ?
Tôi không muốn khiến các bạn buồn ngủ, nên hy vọng bài phát biểu sẽ thú vị nhất có thể. Nhưng tôi thực sự có một thông điệp rất quan trọng muốn truyền đạt: giao dịch thực sự có lợi nhuận bắt đầu từ việc nhận thức rõ mình đang lặp lại sai lầm ở những chỗ nào.
Thế là tôi đăng ký một ứng dụng. Giá không cao, chỉ 10 bảng cho bốn tháng. Tôi sẽ ghi lại mọi thứ mình ăn vào đó, việc này cũng khá thú vị.
Tuần trước, có người chuẩn bị cho tôi một miếng bít tết.
Tôi không thường ăn thịt. Sau tuổi 50, bạn sẽ cố gắng giảm bớt thịt trong chế độ ăn hàng ngày, vì bạn muốn có một cuộc sống dài lâu, khỏe mạnh và sung túc.
Nhưng miếng bít tết đã được bày trước mặt, lại là do người khác đặc biệt làm cho, bạn rất khó từ chối.
Một miếng bít tết ngon đương nhiên phải đi kèm khoai tây chiên, và khoai tây chiên nên ăn với gì?
Đương nhiên là sốt mayonnaise.
Người Anh ăn fish and chips thích thêm giấm, thích đến mức môi tím tái; nhưng người Đan Mạch chúng tôi thích sốt mayonnaise.
Thế là tôi bóp một cục sốt mayonnaise thật to lên khoai tây chiên.
Đến lúc ghi lại chế độ ăn, tức cái gọi là "ngày phán xét", tôi ghi 350 calo cho khoai tây chiên. Sau đó, cục sốt mayonnaise nhỏ trông có vẻ vô hại, phủ đẹp mắt lên khoai tây chiên, lại cộng thêm khoảng 300 calo.
Tôi nhìn những con số này, cuối cùng nhận ra rằng sai lầm nhỏ bé này lại khiến tôi nạp thêm khoảng 750 calo trong ngày hôm đó.
Trong khi mục tiêu của tôi là kiểm soát lượng nạp vào khoảng 2100 calo mỗi ngày.
Thế là tôi bắt đầu suy nghĩ: Điều này có thực sự đáng không? Vì vài cọng khoai tây chiên và chút sốt mayonnaise mà tiêu hết khoảng một phần ba hạn mức calo cả ngày, có thực sự đáng không?
Câu trả lời là không đáng.
Nhưng thay đổi bắt đầu từ sự nhận thức.
Vì vậy lần sau ăn khoai tây chiên, tôi sẽ nói: "Không cần sốt mayonnaise cho tôi, cảm ơn. Tôi thà để dành lượng calo đó cho thứ tốt hơn sốt mayonnaise."
Giao dịch cũng vậy.